संघर्ष जारी रहेगा !

(दिवसभर अन्नत्याग केल्यानंतर संध्याकाळी मुंबईतील मनोरा आमदार निवाससमोरील हिरवळीवर उपोषण सोडलं.)

शेताच्या बांधावर घाम गाळून त्याच मातीत गुडूप झालेला बाप आणि सालभर राब राब राबून पिकाला भाव मिळत नाही म्हणून उजाड माथ्याने आसवं गाळत शेताच्या बांधावर धैर्य एकवटत कणखर बनू पाहणारी माय....तुमच्यासाठी होता कालचा दिवस.

मातीत झिजलेल्या अन् घामाने भिजलेल्या हर एका पोशिंद्यासाठी काल एक दिवस अन्नत्याग केला. १९ मार्च निमित्त ठरलं, सहवेदना आणि तळमळ दिस-रात असतेच. शेवटी जगवतोय तो मला. झगमगाटी मुंबईत चेहरा लखाखती राहत असला, तरी काळजाला चिटकलेली माती आजन्म तशीच राहील.

(मुंबईतील उपोषणात महत्त्वाची भूमिका पार पाडणारा मित्र ब्रम्हा चट्टे ज्यूस पित उपोषण सोडताना. गालाला हात टेकून ब्रम्हाकडे पाहणारा कृष्णा वर्पे आणि काळ्या कुर्त्यावर मी स्वत:)

दिवसभर उपाशीपोटी काम करत उपोषणात सहभाग घेतला. यातून काय साध्य झालं, हा मुद्दा नाही. मनात खदखद आहे, ती जिवंत आहे ना, हे चाचपडून पाहिलं. बस्स. वेळीच लक्ष घाला राजेहो, खदखद फार तग धरुन ठेवता येत नाही. आमचा बा शेतकरी जगला पाहिजे राजेहो.

(मुंबईतील किसानपुत्र)

एका दिवसाच्या अन्नत्यागाने कितीसा फरक पडेल, माहित नाही. पण दिवसातल्या प्रत्येक क्षणाने जी खदखद वाढवलीय, तिच्याने नक्कीच फरक पडेल, एवढं निश्चित.

दिवसभर काम करता करता केलेल्या उपोषणानंतर मनोरा आमदार निवासासमोरील हिरवळीच्या साक्षीने उपोषण सोडलं. समविचारी समवीयन आणि ज्येष्ठांच्या सोबतीने. मुंबईतील किसानपुत्रांनीही अमर हबीब सरांच्या आवाहनाला उत्तम प्रतिसाद देत पुढाकार घेतला. आणखी सहभाग अपेक्षित होता. पण ठीकंय. निराशावादी सहभाग नक्कीच नव्हता. चित्र आशादायी आहे. संघर्ष जारी रहेगा !

केजरीवालांनी ‘करुन दाखवलं’ !

शिक्षण क्षेत्रात अधिक काम करण्याची गरज आहे वगैरे नेहमीच चर्चेचा विषय असतो. मग चर्चा अर्थात सरकारच्या ध्येय-धोरणांपर्यंत येऊन ठेपते. मग सुरु होते पुढील चर्चा, ती म्हणजे सरकारने बजेटमध्ये शिक्षणावर किती खर्च केला वगैरे. आणि अर्थात समोर येतं, सरकारने शिक्षणावर बजेटमधील नाममात्र भाग खर्च केलाय. मग टीका, सूचना, सल्ले वगैरे रांगेत असतातच.

शिक्षणावर अधिक खर्च होण्याची गरज आहे, हे खरंय. ते सरकारला का कळत नाही, हा नक्कीच कळीचा मुद्दा आहे. पण ज्यांना कळलाय, त्याची वाहवा तरी कुठे होतेय? पाहा ना अरविंद केजरीवाल यांच्यावर दिवस-रात्र आपली तोफ डागणारे आज गप्प आहेत. कारण सकारात्मक गोष्टींवर न बोलता, केवळ टीकेसाठी मुद्दे शोधली जातात.

केजरीवालांनी असं काय केलंय, ज्यामुळे त्यांची वाहवा करण्याची गरज आहे? तर त्यांनी नक्कीच अत्यंत मोठं आणि स्तुत्य असं पाऊल उचललं आहे.

अरविंद केजरीवाल यांच्या सरकारने दिल्लीचा 2017-18 चा बजेट सादर केला. मनीष सिसोदियांनी मांडलेला हा बजेट एकूण 48 हजार कोटींचा आहे. विशेष म्हणजे, केजरीवाल सरकारने 48 हजार कोटींपैकी 24 टक्के भाग म्हणजे सुमारे 11 हजार 300 कोटी रुपये फक्त आणि फक्त शिक्षण क्षेत्रावर खर्च करण्याचं ठरवलंय. त्यामुळे अरविंद केजरीवाल यांनी खऱ्या अर्थाने ‘करुन दाखवलं’ आहे.

शिक्षण क्षेत्रातील विविध योजना, शाळेची कामं, अनुदान इत्यादींसाठी हा खर्च असणाराय. यामध्ये प्राथमिक, माध्यमिक शालेय विद्यार्थ्यांसोबतच आता बारावीपर्यंतच्या विद्यार्थ्यांना मध्यान्ह भोजन दिलं जाणाराय. हे एकच नव्हे. यातील अत्यंत स्तुत्य काय असेल, तर संगणक कक्ष आणि ग्रंथालयांची संख्या वाढवली जाणार आहे आणि त्यासाठीच अधिक खर्च असेल. सोबत, शाळेतील खोल्यांची संख्या वाढवणं वगैरे आणखी गोष्टी आहेतच.

यात आणखी एक इंटरेस्टिंग गोष्ट म्हणजे, केजरीवालांनी बजेटीमधील शिक्षणावरील तरतूद तीन वर्षे वाढवतच नेली आहे. केजरीवाल सरकारच्या पहिल्या बजेटमध्ये शिक्षणावर 9,836 कोटी रुपये खर्च, दुसऱ्या बजेटमध्ये 10,690 कोटी रुपये खर्च करण्यात आला, तर तिसऱ्या बजेटमध्ये म्हणजे आताच्या बजेटमध्ये 11,300 कोटी रुपयांची तरतूद करण्यात आली आहे.

आरोग्य आणि शिक्षण या क्षेत्रांकडे सरकारने गांभिर्याने पाहायला हवं. या क्षेत्रात अत्यंत सचोटीने काम करायला हवं वगैरे बोललं जातं. विशेष म्हणजे सरकारी पातळीवरही असं बोललं जातं. मात्र, प्रत्यक्षात काहीही दिसत नाही. केजरीवालांनी ते प्रत्यक्षात करुन दाखवलंय, हे विशेष.

तळागाळात काम केलेल्या, सामाजिक जाणीव असलेल्या या ‘रॅमन मॅगसेसे’ पुरस्कार विजेत्या माणसाकडून अशाप्रकारचं काम नक्कीच अपेक्षित होतं. कितीही टीका होवो, वेगवेगळे प्रयोग हा माणूस आपल्या राज्यात राबवत आहे. अनेकदा त्यांना जाणीवपूर्वक ट्रोल केलं जातं, पण त्याकडे दुर्लक्ष करुन आपलं काम सुरुच ठेवत आहेत, हे विशेष.

येड्याचा पाटील ठाण्याचा अध्यक्ष !

पुण्यात आज राम कदम कलागौरव पुरस्कारावेळी शरद पवार यांची सुधीर गाडगीळांनी मुलाखत घेतली. यावेळी गाडगीळांनी पवारांना खऱ्या अर्थाने बोलतं केलंय. या मुलाखतीत पवारसाहेबांनी एक भन्नाट किस्सा सांगितला. तो खास तुमच्यासाठी लिहून काढलाय.

कवीवर्य पी. सावळाराम यांच्याशी संबंधित हा किस्सा आहे. शरद पवार, गदिमा आणि वसंतराव नाईकांमधील हा संवाद अफलातून आहे. खालील संपूर्ण संवाद शरद पवारांनी जसा सांगितलाय, तसा लिहून काढलाय. त्यामुळे पवारसाहेब सांगतायेत, हे ध्यानात ठेवून वाचा....

"मी विधानसभेत नुकताच आमदार म्हणून निवडून गेलो होतो. 1968-69 ची गोष्ट आहे. वसंतराव नाईक मुख्यमंत्री होते. आणि मी काँग्रेस पक्षाचा सेक्रेटरी होतो. तर काहीतरी कामासाठी मी मुख्यमंत्र्यांच्या घरी गेलो. तिथे माडगूळकर बसले होते. त्यांनी नाईकसाहेबांना सांगितलं की, दोन दिवसांनी ठाण्याला नगराध्यक्षपदाची निवडणूक आहे आणि तिथे आमचा एक दोस्त आहे. त्याला अध्यक्ष करायचंय. आणि काही करुन करायचंय. नाईकांनी माझ्याकडे बघितलं आणि म्हणाले, यांच्या दोस्ताला निवडून आणायचं काम तू घ्यायचं."

मी विचारलं, "कोण दोस्त?"

त्यांनी सांगितलं, "सावळाराम पाटील म्हणजे पी. सावळाराम"

म्हणजे आपल्याकडे कदाचित आठवत असेल, एकेकाळी लग्न लागलं की, गंगा-यमुना वगैरे ही जी सगळी गाणी वाजवली जायची, ती लिहिणारे ते पी. सावळाराम.

मी मनात म्हटलं, एवढे मोठे कवी आपल्याला ठाऊक आहेत. पण हे मुनिसिपाल्टीच्या भानगडीत कुठं पडले आणि तिथं कसे निवडून येतील?"

नाईकसाहेब म्हणाले, "काही करुन त्यांना निवडून आणायचंय."

ठीकंय. आता माझ्यावर काम सोपवलं. गेलो ठाण्यात. तिथे काय उद्योग करायचे ते केले. दोन-तीन मतं कमी होती. ती दोन-तीन मतं कशी मिळवायची, त्यासाठी आणखी काय ते उद्योग केले. आणि त्यांना आम्ही निवडून आणलं.

निवडून आणल्यानंतर त्यांना (पी. सावळाराम) गाडीत घालून मी मुख्यमंत्र्यांच्या घरी गेलो.

सावळाराम पाटील यांचं मूळ गाव येडेनिपाणी. इस्लामपूरच्या जवळ आहे.

मुख्यमंत्र्यांच्या घरी माडगूळकरही होते. माडगूळकरांनी पी. सावळारामांना मिठी मारण्याऐवजी मला मिठी मारली आणि म्हणाले, "काय दोस्ता काम केलंस! येड्याचा पाटील ठाण्याचा अध्यक्ष केलास." 

शरद पवार यांच्या मुलाखतीचा व्हिडीओ :

ही विकृती आहे!

विरोधी बाकांवर असतानाही सत्ताधारी आणि त्यातही देशाचे पंतप्रधानच शरद पवार यांच्यासमोर लोटांगणं घालतात म्हणून अनेकांच्या जीवाची घालमेल सुरु होतीच. त्यात भरीस भर साहेबांना 'पद्मविभूषण' मिळल्याने आधीच्या घालमेलीचं अस्वस्थेत रुपांतर झालं. तेही विकृत अस्वस्थेत. आणि त्यातूनच हे फोटो आणि विनोदी कॅप्शन सूचू लागलेत.

मुळात या विषयावर लिहिण्याची इच्छा नव्हती. पवार साहेबांना 'पद्मविभूषण' जाहीर झाल्यानंतर लिहायला हवं, असं वाटलं होतं. पण नाही लिहिलं. अगदी शुभेच्छा देणारी पोस्टही नाही टाकली. म्हटलं शुभेच्छा, अभिनंदन वगैरे मनातून आहेतच. पण गेले काही दिवस व्हाॅट्सअॅप असो किंवा फेसबुक, सगळीकडे असे फोटो फिरतायेत. म्हणून राहावलं नाही.

पवार साहेबांना 'पद्मविभूषण' म्हणजे देश संकटाच्या खाईत लोटला गेला, अशी बोंबाबोंब सुरु झाली. काहीही ठोस काम नसताना त्या सैफ अली खानला 'पद्म' मिळालेला पवारग्रस्तांना चालतो. पण ५० वर्षांच्या राजकीय कारकीर्दीनंतर पवारांचा 'पद्म'ने गौरव केला गेला, तर जळफळाट होतो. कमालै !

१९६७ ला पवारसाहेब पहिल्यांदा आमदार झाले. आज २०१७ सुरुय. ५० वर्षांची यशस्वी राजकीय कारकीर्द देशात मोजक्या नेत्यांची आहे. त्यात पवारसाहेब अव्वल स्थानी आहेत.

१९७५-७६-७७ चा काळ. मतांच्या जमवा-जमवीसाठी वाट्टेल ते करावं लागत होतं. कास्ट अन् रिलिजन पाॅकेट्स निर्णायक ठरत होते. त्या काळात शरद पवारांनी मुस्लिम व्होट बँकेला फाट्यावर मारत हमीद दलवाईंना आपल्या सरकारी निवासस्थानी उपाचारासाठी ठेवून घेतले. राजकारणात उघडपणे इतकी बेधडक कृतीपूर्ण भूमिका नेमक्याच नेत्यांनी घेतलीय. त्यात पवार साहेब आहेत. मराठवाडा विद्यापीठ नामांतराचा मुद्दाही असाच आहे.

५० वर्षांची कारकीर्द आहे. अनेक निर्णय चुकले असतील. चूकले आहेतच, असे म्हणूया. पण नेमकं तेच घेऊन बसून, बाकीच्या सकारात्मक कार्याकडे का दुर्लक्ष केलं जातं? की हे दुर्लक्ष जाणीवपूर्वक असतं?

पवारांना 'पद्मविभूषण' म्हटल्यावर तळपायाची आग मस्तकात जाणा-यांनी एकदा 'पद्म' पुरस्कारांची यादी तपासा, लक्षात येईल कुणा-कुणावर खैरात केलीय ते. मग अटलजींच्या डाॅक्टरपासून ते सुषमा स्वराजांच्या डाॅक्टरपर्यंत किंवा असे कैक. मग ५० वर्षे सार्वजनिक जीवनात वावरणाऱ्या आणि तेही लोकांचा प्रतिनिधी म्हणून वावरणाऱ्या व्यक्तीचा 'पद्म'ने गौरव झाला, तर चूक काय?

'पवार' हेच ज्यांचं दुखणं आहे, त्यांना 'पद्म' रोखता आला नाही म्हणून आता अशी बदनामी सुरुय. अशी नाही तर तशी. पण बदनामी करायचीच. चालूद्या.

'लोक माझा सांगाती' असं म्हणणा-या नेत्याला मूठभर विकृत डोचक्यांची भीती नसते. तशी असती, तर ५० वर्षे सार्वजनिक जीवनात काढता आली नसती. असो.

पवार साहेब ५० वर्षे हुकुमशाहीने सत्तेत नव्हते. लोकशाही मार्गाने लोकांमधून निवडून जात होते. ५० वर्षे सातत्याने निवडून येतात, याचा अर्थ खरे 'लोकप्रतिनिधी' आहेत. मग याच इतक्या मोठ्या कारकीर्दीचा 'पद्म'ने गौरव चूक कसा? आणि 'पद्म'चा राग म्हणजे गेल्या काही दिवसात सोशल मीडियातून फिरणारे हे फोटो. ते पाहून थोडं लिहावं वाटलं.

'सिंह' सध्या काय करतो?

साधारणत: कोणताही नेता राजकारणातून बाहेर जाताना तसं सांगतो किंवा निवडणुका लढण्याचे टाळत त्यातून बाहेर पडत जातो. पण कालपर्यंत आपल्या आक्रमक टीकेने विरोधकांना घायाळ करणारा कुणी नेता जेव्हा अचानक बोलणं बंद करतो आणि हळूहळू मागे सरतो अन् एका बेसावध क्षणी सक्रीय राजकारणातूनच बाहेर पडतो, हे सारं थोडं विचित्र आणि आश्चर्यकारक वाटतं. या फोटोतील माणसाचं असंच काहीसं आहे.

शिरीष पारकर. मनसेचे सरचिटणीस आणि राज ठाकरेंचा कट्टर कार्यकर्ता, ही त्यांची शेवटची ओळख. शेवटची यासाठी म्हटलं कारण गेली चार-एक वर्षे हा नेता कुठेच दिसत नाही. सक्रीय राजकारणातून बाहेर पडल्यानंर कुठल्या कार्यक्रमातही दिसले नाहीत.

शिरीष पारकरांची मला आताच इतकी तीव्र वगैरे आठवण का यावी? असा प्रश्न पडला असेल. तर असंय की, विलेपार्ल्यातले काँग्रेसचे कृष्णा हेगडे भाजपात गेले. मी पार्ल्यात काही वर्षे वास्तव्य केल्याने काही आठवणी जाग्या झाल्या आणि पारकरांची आठवण आली.

शिरीष पारकर. मनसेचे आक्रमक शिलेदार. मनसेच्या स्थापनेपासून राज ठाकरेंच्या खांद्याला खांदा लावून मुंबईत मनसे ज्यांनी वाढवली, त्या मोजक्या नेत्यांपैकी एक म्हणजे शिरीष पारकर.

मला आठवतंय, २००९ च्या विधानसभा निवडणुकीत मनसे पहिल्यांदा मोठ्या निवडणुकीला सामोरी गेली होती. त्याआधी रेल्वे भरती आंदोलनामुळे मनसे ऐन जोमात होती. राज ठाकरेंची अफाट क्रेझ होती. त्यावेळी मुंबईतून जे मनसेचे नऊ उमेदवार उभे होते, त्या सर्वांचे फोटो निळकंठ खाडीलकरांनी 'नवाकाळ'च्या पहिल्या पानावर अर्धा पान अग्रलेख लिहून छापले होते. आणि जनतेला आवाहन केले होते, की हे नऊ जण जिंकायलाच हवेत. त्या नऊ जणात एक शिरीष पारकर होते.

मतदान झालं. मतमोजणी झाली. मनसेने घवघवीत यश मिळवलं. पण निळकंठ खाडीलकरांनी ज्या नऊ जणांचे फोटो छापून मतदानासठी जनतेला आवाहन केले होते, त्यातील एक जण परभूत झाला होता. तो एक जण म्हणजे शिरीष पारकर. त्यावेळी मतमोजणीच्या दुस-या दिवशी खाडीलकरांनी 'नवाकाळ'मध्येच अग्रलेख लिहिला आणि शिरीष पारकरांचा फोटो छापून मथळा दिला होता, 'गड आला, पण सिंह गेला'

गेले काही दिवस मनसेच्या पहिल्या फळीतील नेते राज ठाकरेंची साथ सोडतायेत. नितीन सरदेसाई राहिलेत कारण ते 'मातोश्री इन्फ्रास्ट्रक्चर'मध्ये पार्टनर आहेत आणि बाळा नांदगावकर राजना सोडून जाणार नाहीत. कारण नांदगावकर हा माणूस मूळचा निष्ठावंत आहे. पण बाकीचे सोडून जात असताना खाडीलकरांनी उल्लेख केलेला 'सिंह' आठवला.

गड आल्यावरही ज्या सिंहाच्या पराभवामुळे थोडी निराशा झाली, तो 'सिंह' सध्या असतो कुठे? राज ठाकरेंची सावली म्हणून ओळखले जाणारे शिरीष पारकर आता कुठे असतात? काहीच पत्ता नाही.

काही वर्षांपूर्वी पारकर साठ्ये का़लेजच्या पटांगणात सार्वजनिक गणेशोत्सव साजरे करायचे, तोही दोन-तीन वर्षांपासून बंद केलाय.

पक्षाला वैचारिक पाया असावा या हेतूने पारकरांनी 'महाराष्ट्र माझा' मासिक सुरु केलं. पार्ल्यातच आॅफिस होतं. प्रवीण धोपट सहसंपादक होते. पण ते मासिकही नंतर नंतर बंद पडलं. त्यानंतर हळूहळू पारकर सगळ्याच गोष्टीतून बाहेर पडत गेले.

वेगवेगळ्या चॅनेलच्या चर्चेत 'ही मनसेची स्टाईल आहे. तुम्ही चूक म्हणा की बरोबर. आम्ही मराठी माणसासाठी मरु आणि मारुही' असं समोरील टेबलावर हात आपटून सांगितल्यावर तितक्याच तत्परतेने हाताची घडी घालून सहभागी वक्त्यांचं बोलणं शांतपणे ऐकणारी मनसेची ही तोफ कुठल्या आरमारात गंजत पडलीय?

सरदेसाई आणि नांदगावकर वगळता मनसेची पहिली फळी पूर्ण रिकामी झाली असताना शिरीष पारकरांची आठवण झाली. कुणाला माहितंय का खाडीलकरांनी वर्णन केलेला हा 'सिंह' सध्या काय करतो? 

आठवणीतला प्रवास अन् प्रवासातल्या आठवणी

रुळलेल्या वाटेवरुन न जाता वेगळी वाट चोखाळत पत्रकारिता हे क्षेत्र निवडलं. पंचक्रोशीत आतापर्यंत या क्षेत्रात येण्याचं कुणी धाडस केलं नव्हतं. याला दोन कारण होती. एक म्हणजे- या क्षेत्रात कसं यायचं, पत्राकारितेत येण्यासाठी शिक्षण काय घ्यावं लागतं, याबद्दल मार्गदर्शन करणारं कुणीच नसायचं आणि दुसरं म्हणजे- कुणी मार्गदर्शन केलं तरी नोकरी मिळेल का, नोकरी मिळाली तर नोकरीची हमी आहे का वगैरे प्रश्न आ वासून उभे असायचे. त्यामुळे 'ये अपने बस की बात नहीं' म्हणत सगळेच या क्षेत्रापासून लांब राहायचे.

मला या क्षेत्राची माहिती होती, अशातला भाग नाही. पण ज्यावेळी विलेपार्लेतील म. ल. डहाणूकर काॅलेजसारख्या नामांकित कॉलेजमध्ये कॉमर्स शिकत होतो. त्यावेळी तिथे नाट्य मंडळात काम करत असताना वेगळं क्षेत्र निवडायचं ठरवलं आणि डहाणूकर कॉलेजच्याच समोर असलेल्या साठ्ये कॉलेजमध्ये बॅचलर ऑफ मास मीडियाला अॅडमिशन घेतलं. फायनान्शियल बॅकग्राऊंड पाहता खरंतर मोठी रिस्क होती. पण मुंबईत आलोय तर काहीतरी वेगळं करायचंच, हे ठरवलेलं. डॉ. नरेंद्र जाधवांच्या वडिलांनी नाही का त्यांना सांगितलेलं, 'ज्यात जाणार त्यात टॉपला जायचं'. तसंच काहीतरी मी स्वत:लाच सांगितलं.

बीएमएम पूर्ण केलं. शेवटच्या वर्षाला पत्रकारिता निवडून पदवी मिळवली. पण नोकरीचा प्रश्न होताच. तो दिपक करंजीकरांनी सोडवला. अर्थक्रांतीमध्ये अनिल बोकील, दिपक करंजीकर, प्रसन्ना चौधरी, अनिल शिंदे यांसारख्या दिग्गजांसोबत काम करु लागलो. दरम्यान दोन महिने 'सकाळ'मध्येही गेलो. पण नोकरीची शक्यता न दिसल्याने काढता पाय घेतला. कारण महिन्याकाठी पगार महत्त्वाचा होता. नाहीतर मुंबईतनाच काढता पाय घ्यावा लागला असता.

'सकाळ'मध्ये दोन-अडीच महिने काढल्यानंतर पुन्हा अर्थक्रांतीत घुसलो. दिपक करंजीकरांचा सपोर्ट खूप मोठा ठरला.

'सकाळ' सोडल्यानंतर अर्थक्रांतीत पुन्हा काम सुरु केल्यानंतर मीडिया सोडण्याचाच विचार केला. मग 'रुरल डेव्हलपमेंट'चा कोर्स करुन समाजसेवेत पूर्णवेळ देण्याचा विचार मनात डोकावला. मग त्यासाठी धावधाव केली. चर्चगेटला जाऊन निर्मला निकेतनमध्ये चौकशी केली, IGNOU ची अॅडमिशन प्रोसेस शोधली वगैरे वगैरे.

दरम्यान, पनवेल-पेण रस्त्यावरील ताराजवळील युसुफ मेहेरअली सेंटरमध्ये गेलो होतो. जीजी पारेख आणि सुधा वर्देंच्या हस्ते 'बा कुटी'चं उद्घाटन होतं. तेव्हा मदन मराठे, अरुण शिवकर, जीजी, सुधाताई यांसारख्या सेवा दलातील माणसांना समोरासमोर भेटल्यावर आणि त्यांच्याशी बोलल्यावर समाजसेवा क्षेत्रात अॅक्टिव्हली उतरण्याचं ठरलं.

या काळात थोडं डिप्रेशन आलेलं. कारण पत्रकारितेत करिअर करण्याचं मनापासून ठरवलं होतं. पण इथे काहीच निभाव लागत नसल्याचं लक्षात आलं होतं. म्हणून मीडियाचा विचार सोडलेला. तर इकडे युसुफ मेहेरअली सेंटरहून आल्यानंतर समाजसेवेत उतरण्याचं पक्क झालं होतं. आॅक्टोबर महिना होता. म्हटलं आता पुढल्या वर्षीच अॅडमिशन घेऊ. तोपर्यंत अर्थक्रांती कन्टिन्यू करु.

दिवस उलटत गेले. ऑक्टोबर सरला, मागोमाग नोव्हेबरही गेला. डिसेंबरही सरत आला आणि नवीन वर्ष येणार तोच नवीन संधीही समोर आली. एबीपी माझात जाॅब लागला. मीडियाचा विचार डोक्यातून काढून टाकायचा ठरला असला, तरी तो निघणारा नव्हता. कारण याच क्षेत्रात यायचं होतं. कारण इथून अनेक गोष्टींमध्ये काम करु शकतो. मग एबीपीचं काम सुरु केलं.

असा मानसिक चढ-उतारांचा प्रवास आहे. माझाच नव्हे, बीएमएम करुन मीडियात नोकरीच्या आशेने ताटकळत असलेली अनेकजण आजही आहेत. त्यांचाही प्रवास असाच काहीसा आहे. मोठ्या उत्साहाने मुलं-मुली पत्रकारिता करतात. मात्र वास्तवात जॉब मिळत नाहीत. मग डिप्रेशनमध्ये जातात.

कट टू......

आठवडाभरापूर्वी पंचक्रोशीतील जी मंडळी मुंबईत राहतात, त्यांनी छोटासा सत्कार केला. तेव्हा उपस्थितांशी संवादही साधण्याची संधी मिळाली. सात-आठ वाक्य बोलून धन्यवाद म्हणून थांबलो. स्टेजवरुन उतरलो आणि खुर्चीत बसलो. विचार करताना डोळ्यांसमोरुन वरील सर्व प्रवास सरकू लागला.

कार्यक्रमात भाषण करताना गावातील एका दादाने फोटो क्लिक केला. दोनच दिवसांपूर्वी व्हॉट्सअपवर फोटो पाठवला त्याने. म्हटलं शेअर करुया.

दहा-पंधरा ओळी लिहिण्याचं ठरवलं होतं. पण खूपच लांबलचक लिहिलंय. असो. आठवणींचा प्रवास मांडताना आणि प्रवासातल्या आठवणी मांडताना मन हलकं होतं. मग शब्द कितीही वाढत जावो.

तुटलेल्या फांदीला तुटलेल्या मनाने श्रद्धांजली!

आर्ची बसलेली फांदी तुटली. 
फार म्हणजे फार म्हणजे फारच दु:ख झालं.
मनाला तीव्र चटका लागला.
पण मी समजावलं मनाला.
म्हटलं, आता झालं ते झालं.
नियतीच्या मनातलं आपण कसं ओळखणार?
त्या फांदीच्या नशिबातच ते होतं. 
तेव्हा कुठे आसवांनी पॉज घेतला.
पण डोळ्यांच्या कडा पाणवलेल्याच आहेत.

असो.

मला माहितंय, तुमच्यावरही दु:खाचं डोंगर कोसळलंय.
अर्थात त्या फांदीशी नातंही तसं होतं आपलं.
पण आता दु:ख गिळून थोडं सावरुया.
एकमेकांना आधार देऊया.
पुन्हा नव्या दमाने उभं राहूया.
मात्र दु:खातनं सावरलो तरी हलगर्जीपणा नको.

आर्ची-परशा बसलेल्या घोड्याला चारा-पाणी मिळतोय ना?
हैदराबादच्या त्या झोपडपट्टीत चोवीस तास वीज-पाणी मिळतंय ना?
आर्चीच्या ऊसशेतीचं अतिवृष्टीनं नुकसान झालं नाही ना?
बिटरगावचे क्रिकेट सामने सालाबादप्रमाणे सुरुयेत ना?
आर्चीच्या बुलेटमध्ये पेट्रोल आहे ना? 
'थेट शेतात' जाणा-या रस्त्याचे डांबरीकरण झालंय ना?
आणि ती विहीर... त्यात पाणी आहे ना?

असे हाय-लेव्हल-सेन्सिटिव्ह विषय आ वासून आपल्यासमोर उभे आहेत. त्यामुळे अत्यंत हळव्या मनाच्या जनतेला माझं हेच आवाहन आहे की, आता फांदी तुटल्याच्या दु:खातून सावरायला हवं आणि या विषयांकडे लक्ष द्यायला हवं.

हे बघा, मला कळतंय की, फांदीच्या तुटण्याने तुम्हीही आतून-बाहेरुन तुटला असाल. किंबहुना, फांदी तुटण्याच्या घटनेमुळे आपल्या जनतेची काय अवस्था झाली असेल, हे मला कळू शकतं. पण मला खात्री आहे, तुम्ही सावरुन नव्या उमेदीने जगायला सुरुवात कराल.

इथे थांबतो. अधिक बोललो तर अश्रू आवरता येणार नाहीत. शेवटी मीही याच हाय-लेव्हल-सेन्सिटिव्ह समाजाचा घटक आहे. लवकर रडायला येतं ओ.

असो. पुन्हा एकदा तुटलेल्या फांदीला तुटलेल्या मनाने श्रद्धांजली अर्पण करतो आणि थांबतो.