हुंदक्यांना सावली देणारा कवी : गुलजार

या माझ्या कविता
तुझं चरित्र नसेल
माझं आत्मचरित्रही नसेल

माझ्या कविता
रात्रभर कोसळणाऱ्या पावसाच्या
नोंदी आहेत

कविता वाचणाऱ्याला प्रश्न पडतील
उत्तरे मिळतीलच असेही नाही

पाठमोऱ्या हुंदक्यांना इथे सावली मिळेल
गावची वेस ओलांडण्याची गरज भासणार नाही
एका गावात राहून इतिहास घडू शकतो.

                                  - अरुण शेवते

अरुण शेवतेंनी ज्याप्रकारे त्यांच्या कवितांबद्दल हे वर्णन केलंय. अगदी तसंच वर्णन गुलजार साहेबांच्या कवितांबद्दल करता येईल. 

गुलजारांच्या कविता, गीतं, शायऱ्या हुंदक्यांना सावली देतात.
जगणं मांडतात.
जगवतात.
असंख्य क्षणांची घुसमट व्यक्त करतात.
एकांताला बोलतं करतात.
प्रांतांच्या सीमा गुलजार साहेब तडातड तोडून टाकतात.

‘आँखो को वीसा नहीं लगता’ ही त्यातलीच एक कविता. गुलजारांनी लिहिल्यानंतर प्रांतांच्या सीमाही जिथे धुसर होतात...

आँखों को वीसा नहीं लगता,
सपनो की सरहद नहीं होती
बंद आँखों से रोज़ मैं सरहद पार चला जाता हूँ
मिलने "मेहदी हसन से"
सुनता हूँ उनकी आवाज़ को चोट लगी है
और ग़ज़ल खामोश है सामने बैठी हुई
काँप रहे हैं होंठ ग़ज़ल के फिर भी
उन आँखों का लहजा बदला नहीं
जब कहते हैं...सूख गए हैं हैं फूल
किताबों मेंयार "फ़राज़" भी बिछड़ गए हैं,
शायद मिलने वो ख्वाबों में
बंद आँखों से अक्सर सरहद पार चला जाता हूँ मैं
आँखों को वीजा नहीं लगता
सपनों की सरहद नही होती

                    - गुलजार

वाह! हाच शब्द प्रत्येक गीतानंतर, कवितेनंतर, शायरीनंतर... किंबहुना गुलजार बोलत असताना, त्यांच्या प्रत्येक पूर्णविरामाला ‘वाह’ म्हणावं वाटतं. किंबहुना, ते आपसूक बोललं जातं. गुलजार बोलतात ती कविता होते. त्यांचे शब्द भिडतातच. अगदी नुकतंच समजायला लागलेल्या चिमुकल्यापासून ते शेवटच्या घटका मोजणाऱ्या म्हाताऱ्या-कोताऱ्याला प्रत्येकासाठी गुलजारचे शब्द आधार देतात.

गुलजार साहेबांनी जगण्यातील प्रत्येक प्रसंग मांडलंय. इतकं की, विरहाच्या वेदना कधी अनुभवल्याही नाहीत, अशा माणसालाही गुलजारांची विरहावरील कविता वाचून विरह अनुभवता यावा. शब्दांची ताकद यापेक्षा काय असावी?

खरंच जिंदगी गुलजार है!

अगदी काही वेळापूर्वी दोन ओळी सूचल्या होत्या. त्या ओळींनीच शेवट करतो:

मी मलाच खूपदा भेटतो हल्ली..
मी ‘गुलजार’ खूप ऐकतो हल्ली..