किडनॅपिंगची गाडी

लहान असताना आपल्याला भिती घालण्यासाठी आई-वडील विविध शक्कली लढवत असत. “झोप नाहीतर बुवा येईल” (हा बुवा म्हणजे कोण आणी तो कसा दिसतो ? या प्रश्नाचे उत्तर मला अजातागायात मिळाले नाही) किंवा “जेवलास नाही तर भूत तुला घेवून जाईल”(भुताचेही तसेच आहे, हा भूत मी आजतागायत पाहिले नाही) वैगरे वैगरे अशी अनेक वाक्य आपल्याला भीती जणू घालण्यासाठी तयारच करून ठेववलेली असतात. मात्र अशाही काही गोष्टी, प्रसंग, व्यक्ती असतात ज्यांना आपण लहानपणापासून घाबरत आलेलो असतो किंवा त्यांचा दारारा आपल्या मनात कायम राहतो. म्हणजे अनेकवेळा आपण आपल्या आजूबाजूच्या एखाद्या व्यक्तीला घाबरत असतो. मात्र अनेकदा तर काही अशां अफवा पसरतात कि आपोआपच आपल्या मानता एक प्रकारची भीती निर्माण होते आणि आपण स्वतःहूनच सावध राहत असतो.

थोड्या-बहुत फरकाने प्रत्येकाने आप-आपल्या लहानपणी अशाप्रकारचा दरारा अनुभवला असलेच. मला आठवतंय माझ्या लहानपणी “किडनॅपिंगच्या गाडी”चा दरारा. 

आमचे गाव तसे डोंगराळ परिसरात. अगदीच काही कडेकपऱ्यात वसलेला नाही पण सपाट माळरानावरही नाही. आणि शिवाय गावात दिवसातून अगदी मोजक्याच गाड्या यायच्या. हल्ली अनेकांनी स्कूटर घेतल्या आहेत म्हणून गाड्यांचा सुळसुळाट थोडा वाढला आहे पण माझ्या लहानपनापर्यंत तरी एखादी नवीन गाडी गावात आली तर अख्ख्या गावातील मुले त्या गाडीच्या अवती-भोवती गोळा व्हायची. गावात येणारे रस्ते डांबरी असले तरी त्यावर डांबर कुठे दिसायचीच नाही त्यामुळे येणारी गाडी धुरळ्यावर रंगून आलेली असायची त्यामुळे त्या गाडीच्या आजू-बाजूला जमलेले तमाम मुले त्या गाडीवर साचलेल्या धुरळ्यावर आप-आपले नाव लिहायचे. कधी कधी तर त्या गाडीत बसून गावापासून थोड्या अंतरापर्यंत लांब बसून जायचो आणि एका विशिष्ट ठिकाणी उतरून पुन्हा मागे तेवढेच अंतर पायी चालत यायचो. गाडीत बसण्याचाच आनंद एवढा आनंद असायचा कि परत येताना पाय दुखले तरी त्याचे काही विशेष काही वाईट वाटायचे नाही. कारण गाडीचे विशेष आकर्षण असणाऱ्या आम्हा गावाकडील मुलांना एखादी नवीन व कधीही न पाहिलेली गाडी आली तर मग काय विचारायचीच सोय नाही. असे आमचे गाडीबद्दल त्यावेळी आकर्षण असायचे. असो.

असाच माझ्या गावाकडील एक प्रसंग... मला आता अचूक साल आठवत नाही परंतु बहुतेक मी चौथी-पाचवीला असतानाची गोष्ट असेल म्हणजे २००२-२००३ च्या दरम्यानची. “एक किडनॅपिंगची गाडी गावाबाहेर फिरणाऱ्या मुलांना पकडून घेऊन जाते. या गाडीचा रंग सफेद असतो” अशी एक आमच्याकडे कुणीतरी अफवा पसरवली होती. ही अफवा होती कि खरच अशी सफेद रंगाची किडनॅपिंगची गाडी होती याबद्दल मलाही फारशी माहिती नव्हती व नंतरही कधी माहिती झाली नाही. पण या ‘सफेद’ रंगाच्या गाडीचा दरारा आम्हा मुलांवर किमान दीड-दोन वर्षे तरी कायम राहिला हे नक्की. या सफेद रंगाच्या गाडीची भीती आमच्या मनात इतकी रुजली कि आम्ही आमच्या गावाकडे येणाऱ्या रस्त्यावर कुठेही सफेद रंगाची गाडी दिसली तर आम्ही जिथे मिळेल जागा तिथे लपण्याचा प्रयत्न करायचो. कधी-कधी तर रस्त्याच्या बाजू ह्या झाडा-झुडपांत लपताना पायाला टुपले किंवा अंगभर करवंदीच्या काट्यांनी खरचटले तरी आम्ही या साऱ्यांची पर्वा न करता जीव मुठीत घेवून पळायचो व एखाद्या दगडामागे किंवा कोणत्यातरी झाडाच्या मागे लपायचो. असे अनेक दिवस आम्ही त्या सफेद रंगाच्या ‘किडनॅपिंगच्या गाडी’ला घाबरत होतो. मात्र दिवसांवर दिवस गेले पण कधीही सफेद रंगाच्या गाडीने कधीही कोणा मुलाला पळवून नेले नाही त्यामुळे दिवसागणिक या ‘किडनॅपिंगच्या गाडी’ची भीती मनातून कमी होत गेली. आणि कालांतराने आम्ही विसरूनही गेलो. पण एव्हाना या गाडीची आम्हाला खूप भीती वाटते हे घरातल्यांना माहित पडले होते त्यामुळे मध्येच कधीतरी आम्हाला घाबरवण्यासाठी या सफेद गाडीचा नेहमी आधार घ्यायचे. पण कालांतराने आम्ही या भीतीपासून मुक्त झालो होतो. किंबहुना ही भीती मनापासून कायमचे निघून गेली होती.

आजही जेव्हा जेव्हा मला लहानपणीच्या या आठवणी आठवल्या कि मग पुन्हा लहान झाल्यासारखे वाटते आणि या साऱ्या आठवणी आठवत असताना कधी अचानक गंभीर चेहरा, कधी स्मित हास्य, कधी निराश अशा नानाविध मुद्रा चेहऱ्यावर उमटतात. या मुंबईच्या गजबजलेल्या शहरात रहायला आल्यापासून तर गावाकडील साऱ्या अनमोल क्षणांचे, मजेशीर प्रसंगांचे महत्व अधिकच जाणवू लागले आहे. गावाकडील ते सारे आयुष्य आपण या मुंबईच्या गजबजाटात हरवतो आहोत असेही वाटते. पुन्हा गावाकडे जावून तेच छान निर्मल आयुष्य जगावे असे वाटते.

-          -  नामदेव अंजना काटकर

        namdev.katkar@gmail.com

प्रेरणादायी व्यक्तिमत्व : सतीश काळसेकर

सतीश काळसेकर

खरंतर आयुष्यात अशा अनेक व्यक्ती असतात ज्यांच्या विचारांमधून, वागणुकीतून काही ना काहीतरी आपण शिकत असतो. असेही अनेक व्यक्तिमत्व असतात ज्यांची नुसती कौतुकाची थाप आपल्याला प्रेरणादायी ठरत असते.... अशीच एक व्यक्ती ज्यांनी दिलेले प्रोत्साहन खरच माझ्यासाठी नेहमीच मोलाचे आहेत....

मी पत्रकारितेच्या दुसऱ्या वर्षाला होतो... एका कामानिमित्त भूपेश गुप्ता भवनमध्ये गेलो होतो... ज्या व्यक्तीशी काम होतं.. ती व्यक्ती तिथे भेटणार होती... मी व माझा मित्र आकाश लोणके असे आम्ही दोघेजण गेलो होतो... भूपेश गुप्ता भवनच्या दुसऱ्या मजल्यावर गेलो.... उजव्या बाजूला एक केबिन दिसली...

आतील एकाने विचारले “कोण हवे आहेत ? काही काम आहे का ?”

मी त्यांना सविस्तर सांगितले कि असे असे काम आहे..यांना यांना भेटायचे आहेत...

“ठीक आहे.. बाजूला जी केबिन आहे तिथे बसलेत बघा ते ज्यांना तुम्हाला भेटायचे आहे...” ते म्हणाले.

आम्ही दोघेही बाजूच्या केबिनच्या दिशेने गेलो. आत केबिनमध्ये सफेद रंगाच्या कुर्ता-पायजमा परिधान केलेला अंगाने धडधाकट आणि आवाजात कणखरपणा  आणी स्पष्टपणा असलेला एक व्यक्ती.

“सर, आत येवू का ?” मी विचारले.

“अरे विचारताय काय ? तुमचीच केबिन आहे... तुम्हा तरुणांनी इथे येणे म्हणजे माझे भाग्यच..” समोरून उत्तर आले.

मी व आकाश आत केबिन मध्ये गेलो....परवानगी घेवून खुर्चीवर बसलो.... जे काम होते ते पूर्ण केले. विश्वास बसत नव्हतं कि एवढ्या मोठ्या व्यक्तीसमोर आपण बसलो आहोत. आतापर्यंत साहित्यिक म्हणून परिचयाचे असलेले हे व्यक्तिमत्व माझ्या डोळ्यासमोर होते. अशा लोकांची भेट होणे म्हणजे माझे भाग्यच. समोर बसलेले ते व्यक्ती म्हणजे सतीश काळसेकर.

जवळ-जवळ दीड ते दोन तास आम्ही चर्चा केली असेल.. जेव्हा काळसेकर सरांना कळले कि मी व आकाश दोघेही पत्रकारितेचे विद्यार्थी आहोत तेव्हा त्यांनी पत्रकारितेवर खूप चर्चा केली. पत्रकारितेतील विविध व्यक्तिमत्वांची उदाहरणे दिली व पत्रकारिता कशी असावी याबद्दल सांगितले शिवाय खूप काही.... थोड्या वेळाने समोर असलेल्या एका गृहस्थाला जवळ बोलावले व त्याच्या कानात काहीतरी सांगितले. ते गृहस्थ बाहेर गेले व थोड्या वेळाने जयदेव डोळे लिखित “समाचार”  हे पुस्तक घेवून आले. काळसेकर सरांनी ते पुस्तक आम्हा दोघांना भेट म्हणून दिले. “नामदेव व आकाश तुमच्या आयुष्यातील पुढील वाटचालीसाठी खूप खूप शुभेच्छा.” असे पुस्तकाच्या पहिल्या पानावर त्यांनी लिहिले आणि त्याखाली त्यांची स्वाक्षरी. क्या बात है !!! मनातल्या मनात म्हटले... आयुष्यात अजून काय हवे आहे ?...  एवढ्या मोठ्या व्यक्तीने असे स्वतःहून पुस्तक भेट देणे व त्यावर त्यांची स्वाक्षरी. एवढेच नव्हे.. काळसेकर  सरांनी आम्हा दोघांचाही पत्ता लिहून घेतला व गेली दोन-अडीच वर्षे ते एक रुपयाही न घेता ते आजही आम्हाला न विसरता त्यांचे “आपले वाङमय वृत्त” हे मासिक पोस्टाने पाठवतात....

खरच अशा लोकांकडून मिळणारी कौतुकाची थाप, त्यांच्याकडून मिळणारे प्रोत्साहन आयुष्यात खरच खूप मोलाचे असते.....

- नामदेव अंजना काटकर

  namdev.katkar@gmail.com

कामवासना, नियंत्रण आणि विवेक संस्कार

सध्या दिवसागणिक महिलांवरील लैंगिक अत्याचाराच्या घटना वाढताना दिसत आहेत. माध्यमांच्या पाठपुराव्यामुळे त्यातल्या काही पिडीत महिलांना न्याय मिळतही असेल पण खरतर माध्यमांपर्यंत काही मोजक्याच घटना पोहचतात. अशा असंख्य भगिनी या देशात असतील ज्या लैंगिक छळाला बळी पडत असतील. काही धाडसी भगिनी या अत्याचाराविरुद्ध लढतात तर अनेकजणी सहन करतात हे अत्याचार. अत्याचार करणाऱ्याला शिक्षा झालीच पाहिजे मात्र त्याचवेळी आपण हे ही लक्षात घेतले पाहिजे कि शिक्षा दिली म्हणजे यापुढे महीलांवर अत्याचार होणे थांबतील असा अर्थ काढणे मूर्खपणाचे आहे. त्यामुळे यावर कायदेशीर शिक्षेसोबतच अजून दुसरा कोणता उपाय असेल तर तो म्हणजे लैंगिक शिक्षण देणे आवश्यक आहे.

अगदी स्पष्ट बोलायचे तर स्त्रियांचे गुप्तांग अनेकवेळा आपण शिव्या म्हणून वापरतो. का असे आपण करतो ? ज्या अवयातून आपला जन्म झाला आहे त्याला आपण त्याच्याशी एखादा टोकाचे हिंस्त्र कृत्य कसे करू शकतो ? असे अनेक प्रश्न मला पडले आहेत. यावर एक उत्तर असे आहे कि असे हिंस्र कृत्य करणाऱ्यांचे स्वतःच्या मेंदूवर नियंत्रण नसते. कामवासना ही एक प्रबळ अशी वासना आहे पण याचा अर्थ ती नियंत्रणात ठेवता येत नाही असा होत नाही. मला तर असे वाटते कि कामवासनेवर नियंत्रण न केल्यामुळेच आज हाहाकार माजला आहे. मग हा हाहाकार रोखायाचा असेल तर त्यासाठी काय करायला हवे तर अंगी संयम बाणवायला हवे. मेंदूवर नियंत्रण असायला हवे. त्यासाठी आवश्यक असणारे विवेकाचे संस्कार लहानपणापासून घरातील जेष्ठ व्यक्तींनी करायला हवे. असे म्हणतात कि “The orgasm occurs not between two legs, but between two ears”. शेवटी कामवासना काय किंवा अन्य विकृती काय सर्वांचे नियंत्रण हे मेंदुतूनच होते. म्हणून हे सारे थांबवणे आपल्या इच्छेवर असते. जरी संपूर्णपणे नाही थांबवता आले तरी काही प्रमाणात नक्कीच नियंत्रण मिळवता येवू शकते. असे मला वाटते.

(वरील लेखनात काही चूक झाली असेल तर दुरुस्ती करावी. मला जे वाटतं ते मी इथे मांडण्याचा प्रयत्न केला आहे. अजून विश्लेषण करून हा विषय मांडता येईल हे माहित असूनसुद्धा मी कमीत कमी शब्दात मांडण्याचा जाणीवपूर्वक प्रयत्न केला आहे.)

-          -   नामदेव अंजना काटकर 

     namdev.katkar@gmail.com

...आणि शाळेची ती अवस्था पाहून डोळे पाणावले.

परवा मुंबईला येताना एसटी पकडण्यासाठी जिथे एसटी थांबते तिथे आलो... एसटी यायला थोडा वेळ होता म्हणून जवळच असलेल्या माझ्या प्राथमिक शाळेच्या दिशेने गेलो... शाळेच्या दिशेने जाताना शाळेतल्या दिवसातील अनेक गमती-जमती, मजा-मस्ती या साऱ्यांची आठवण झाली... शाळेच्या वऱ्हांड्यात पाऊल ठेवला... मन भरून आलं.. याच वऱ्हांड्यात एकेकाळी दंग मस्ती केली होती... दुपारच्या जेवणाला याच वऱ्हांड्या पंगती लावल्या होत्या... मनातल्या मनात मीच मला विचारलं “ओळखत असेल का वऱ्हांडा मला?”... मग माझ्याच मनाने उत्तर दिले “का नाही ? नक्की ओळखत असेल... भले तू या शाळेला विसरला असशील कदाचित. मात्र हि शाळा अजूनही तुम्हा विद्यार्थ्यांची आठवण काढते.”... शाळेच्या खिडकीचे दरवाजे हळूच उघडले.. खिडकीतून शाळेत डोकावून पहिले तेव्हा दिसलेले चित्र खरच मन हेलावून टाकणारे होते... तीन पायावर उभा असलेला टेबल..त्याला वाळवी लागली होती..त्या टेबलाची कधीही साथ न सोडणारी लाकडी खुर्ची तीलाही वाळवी लागलेली... मागे फळा...त्या फळ्याच्या एका कोपऱ्यात शाळेची पटसंख्या, हजर विद्यार्थी आणि गैरहजर विद्यार्थी यांची आकडेवारी..तीही पुसटशी..बहुतेक एका वर्षापूर्वी लिहिलेली हि आकडेवारी असावी.... फळ्याच्यावर पहिली ते चौथी पर्यंतच्या इयत्तांना जे काही महत्वाचे आहे त्यांचे तक्ते मात्र ते ही धूळ खात वेडेवाकडे लटकलेले... फळ्याच्या एका बाजूला ओल्या खडूने जिल्हा परिषदेच्या शिक्षण समितीच्या सदस्यांची नावे...मात्र ती नावेही आता पुसटशी दिसत होती... फळ्याच्या समोरच्या भिंतीवर एक काचा तुटलेला सरस्वतीचा फोटो...ज्या सरस्वतीचे शाळेत असताना दर शनिवारी नारळ फोडून पूजा केली जायची... शाळेच्या मध्यभागी टांगलेल्या पंख्याला गंज लागलेली... वऱ्हांड्यात टांगलेली घंटाही तिथे नव्हती....शाळेची घंटा वाजविण्याचा मान नेहमी विद्यार्थी प्रतिनिधीला असायचा... माझ्या सुदैवाने तो मान मला चौथीला असताना मिळाला होता.... ”रा.जि.प. शाळा बारशेत” या नावाचा लावलेला फलक तर गायबच होता... अशी एकंदरीत शाळेची दयनीय अवस्था पाहून खूप वाईट वाटले... शाळेत जे गुरुजी शिकवायचे त्यांचीसुद्धा दुसरीकडे कुठेतरी बदली झाली आहे असे कळले...... आयुष्यातील अनमोल ठेवा असणाऱ्यां माझ्या शाळेची झालेली दुरवस्था पाहून मन अगदी हेलावले....

गावातील बहुतांशी कुटुंब मुंबईला स्थायिक झाली आहेत आणि त्यामुळे त्यांची मुलेही मुंबईतील हाय-फाय अशा इंग्लिश स्कूलमध्ये शिकायला गेली...त्यामुळे शाळा बंद करण्यापलीकडे कोणताच पर्याय नव्हता... अगदी एक-दोन विद्यार्थी गेल्या वर्षापर्यंत होती मात्र ती हि माध्यमिक शिक्षणासाठी दुसरीकडे गेली..आता मात्र गावातील माझी प्राथमिक शाळा येणाऱ्या-जाणाऱ्या एसटीकडे डोळे लावून पाहत असते...गप्प..शांत..तुटल्या-फाटल्या अवस्थेत पडून असते शाळा... गावावरून शिकून आल्यावर या मुंबईत नोकरी मिळण्यासाठी वणवण करावी लागते म्हणूनच गावातील अनेकजण आप-आपल्या पोराबाळांना मुंबईला शिकवतात..त्यातल्या सर्वांनाच परवडते अशातला भाग नाही.... मात्र आपल्या पोरांच्या आयुष्याचा विचार करून ते आणतात मुंबईला आणि रात्रीचा दिवस करून मेहनत करतात आणि शिकावतात...माझ्या गावासोबत आजूबाजूच्या अनेक गावांची हीच परिस्थिती..... काही मोजके लोकं फक्त मुंबईत चांगले स्थायिक आहेत... बाकी सगळे सकाळी सहापासून रात्री बारा पर्यंत अंगमेहनत करून जगतात... अशी अनेक करणे आहेत शाळा ओसाड पडायला....

आता माझ्या या शाळेच्या दुरवस्थेला कारणीभूत कोण ? गावातील लोकं ? ज्यांनी आप-आपल्या मुलाबाळांना मुंबईला शिकायला आणले कि सरकार ? ज्याने उत्तम दर्जाचे शिक्षण दिले नाही म्हणून येथील लोकांना मुंबईतील शाळा ‘बेष्ट’ वाटली...... जाऊदे ना... कोणी का असेल याला जबाबदार.... पण शेवटी शाळा बंद झाली ती झालीच... आता पुन्हा सुरु होणे कठीणच वाटू लागले आहे...आणि जर सुरु झाली तरी कोण असणार आहे तिथे शिकायला ?

पाणावलेल्या डोळ्यावरून हाथ फिरवला आणि एसटी स्टॅंडच्या दिशेने परत फिरलो... थोड्याच वेळात एसटी आली. एसटीमधून जोपर्यंत शाळा दिसत होती तोपर्यंत वळून वळून शाळेकडे पहिले.... शाळेची पाहिलेली दुरवस्था अजूनही डोळ्यासमोरून जाता जात नाही....

- नामदेव अंजना काटकर 

  namdev.katkar@gmail.com

पत्र म्हणजे काळजाचा एक तुकडा...

प्रवीण दवणे यंच्या “वय:वादळी विजांच!” या पुस्तकातील ‘पत्र म्हणजे काळाचा एक तुकडा’ हा लेख वाचला आणि मी पत्राचं माझ्या आयुष्यातील महत्व आठवू लागलो. दवणे यांनी या लेखात पाडगावकरांच्या एक एकावितेच्या दोन ओळी दिल्या आहेत त्या म्हणजे..

“पत्र म्हणजे कागदाचा एक तुकडा,

पत्र म्हणजे काळजाचा एक तुकडा!”

खरच पाडगावकरांनी अतिशय छान वर्णन केलं आहे. म्हटलं तर कागदाचा तुकडा आणि म्हटलं तर काळजाचा तुकडा. तसे पत्राला अनन्यसाधारण महत्व होते. ‘होते’ असेच म्हणावे लागेल कारण आता या नव्या माध्यमांच्या भाऊगर्दीत पत्र या माध्यमाला महत्व खूप कमी किंबहुना काहीच नाही. “पत्र लिहिण्यास कारण कि...” या ठरलेल्या वाक्याने पत्राची सुरुवात करून  “...आम्ही खुशाल आहोत, आपली खुशाली कळवा.” या वाक्याने समाप्ती ठरलेलीच. पोटाची भूक शमवण्यासाठी घरापासून दूर गेलेल्या लेकराला आईने पाठवलेले मायेची उब देणारे पत्र असो वा कुठल्याही वाईट मार्गाला जावू नकोस असे वसतिगृहात राहणाऱ्या एखाद्या तरुणाला/तरुणीला वडिलांचे सल्ला असलेला वडिलांचे पत्र असो किंवा मग एखाद्या प्रेमवीराने आपल्या प्रियेसिला लिहिलेले प्रेम पत्र असो... एकंदरीत काय तर पत्र नुसतं कागद नव्हते... पत्र भावना पोहचवत होता... प्रेम, सल्ला, आईची माया हे पोहचवण्याचे काम करत होता...आज मोबाइल, इंटरनेटच्या युगात याच पत्राला आपण विसरत चाललो आहोत..नाही का?.... वाईट वाटत असेल ना ता पत्रालाही कि आपण ज्यांच्या भवन एकपासून दुसऱ्यापर्यंत पोहोचवल्या ते आपल्याला विसरले... पण लोकं तरी काय करणार बदलत्या माध्यमांचा वापर करणे अपरिहार्यच असते...

असो... प्रवीण दवणेंच्या त्या लेखावरून लिहावसं वाटलं हे सारं... तुम्हालाही आठवत असतील न पत्राच्या बाबतीतल तुमच्या अविस्मरणीय आठवणी... तुमच्याही आयुष्याचा भाग असेल ना पत्र...असणारच... पण या पुढील पिढ्यांच्या नशिबात पत्राचे महत्व काहीच नसेल... त्यांच्या मते “पत्र म्हणजे कागदाचा एक तुकडाच” पण ज्यांच्या आयुष्यात पत्राने महत्वाची भूमिका बजावली त्यांच्या मते “पत्र म्हणजे काळजाचा एक तुकडा”

- नामदेव अंजना काटकर 

 namdev.katkar@gmail.com

वाढदिवसानिमित्त पत्र.....

आदरणीय
राजसाहेब ठाकरे...

तुम्ही मराठी मनाचे बुलंद आवाज आहात..महाराष्ट्राच्या अस्मितेचे एकमेव लढवय्ये...मराठी लोकांसाठी प्राण पणाला लावू शकता..तुमच्याशिवाय महारष्ट्रात पर्याय नाही...असे अनेक वाक्य सकाळी सकाळी माझ्या एका मित्राकडून ऐकले... मी हि एकेकाळी तुमचा समर्थक होतो...आणि तोही कट्टर... आणि याच कट्टरपणातून मी व माझे काही मित्र एकत्र येऊन डहाणूकर महाविद्यालयात मनसेची विद्यार्थी संघटनेची बांधणीही केली होती..अर्थात नंतर काही कारणांमुळे संघटना काही मजबूत झाली नाही..व नंतर मनसेच्या अनेक विचारांपासून दुरावत गेलो .. .असो..तर आज मी तुम्हाला पत्र लिहितो आहे त्याची अनेक कारणे आहेत... मी नेहमी सर्वांना सांगतो कि तुमच्यासारखं नेत्याची देशाला गरज आहे...पण असे सांगत असताना मी एक वाक्य नेहमी या वाक्याला जोडतो ते म्हणजे राज ठाकरेंनी प्रांतवाद सोडून दिलं पाहिजे... अर्थात त्यांच्या दृष्टीने प्रांतवाद एकदम बरोबर आहे..व हाच मुद्दा त्यांना सत्तेची चव चाखायला देणार आहे यात तिळमात्र शंका नाही....पण मला फक्त काही गोष्टी तुमच्या कानावर घालायच्या आहेत.... आता हेच बघा ना दुसऱ्या एखाद्या प्रांतातून (स्वतःच्याच देशातल्या दुसऱ्या प्रांतात) आलेला कोणी एक माणूस हा मौजमजा करायला येत नाहीत..पोटाची भूक भागवण्यासाठी सार्वजन स्थलांतर करतात..आता तुम्ही यावर म्हणाल कि तिकडच्या नेत्यांनी त्यांची सोय करावी...तुमचं बरोबर आहे साहेब..पण तेथील स्थानिक नेते नाही करत त्यांच्या पोटातल्या भुकेची कदर म्हणून त्यांनी काय उपाशी मारावे ?... आणि ते इथे आले तर आपल्या महाराष्ट्राच्या विकासातहि भर पडतेच ना...आणि हो इथे जर ते काही बेकायदेशीर करत असतील तर नक्कीच त्यांच्या विरोधात उभे राहिले पाहिजे.. पण विरोधात उभे राहताना हातात काठ्या घेवून नाही तर बाजूला वकील घेवून....
तुमच्यासारख्या नेतृत्वाचे सर्व गुण असलेल्या नेत्याची फक्त महाराष्ट्राला नाही तर अख्ख्या भारताला गरज आहे.. तुमची दूरदृष्टीमहाराष्ट्रासारख्या राज्याला आवश्यक आहे... एक प्रांतवाद सोडून तुम्ही बोला...मग बघा जे आहेत त्यांच्या दुपटीने तरुण तुमच्या मागे उभे असतील.. विकासाच्या मुद्द्यावर सरकारला धारेवर धरा मग बघा किती मोठा पाठींबा मिळतो ते.. उलट उत्म्ही लोकांना समजावून सांगायला हवे कि उत्तर परदेशी असो वा बिहारी हे सारे आपलेच देशबंधू आहेत... महाराष्ट्र राज्य दूरदृष्टी असलेल्या आणि सर्वसमावेशक विकासाची मागणी करणाऱ्या नेत्याच्या शोधात आहे.. आणि हे सारे गुण तुमच्यात आहेत...फक्त प्रांतवाद सोडून राजकारण करावे एवढीच इच्छा आहे...आज जेव्हा आम्ही तरुण महाराष्ट्र सोडून उत्तरेकडे जातो एखाद्या कामासाठी तेव्हा आमच्या मनात भीती असती आमच्या जीवाची कारण आपल्या महाराष्ट्रात आपण उत्तरेकडील जनतेला जशी वागणूक देतो तशी वागणूक आपल्याला त्यांनी दिली तर ?... एक तरुण म्हणून सांगावेसे वाटलं ते सांगितल...आणी हो वाढदिवसाच्या खूप साऱ्या शुभेच्छा...

-नामदेव अंजना काटकर
  namdev.katkar@gmail.com

एक शाळा बांधली म्हणजे सर्व काही झालं असे होत नाही..........

शिक्षणाचा प्रसार होण्याची अजून खूप गरज आहे. नुसती एखाद्या गावात एखादी शाळा बांधली म्हणजे त्या गावात शिक्षणाचा प्रसार झाला असे म्हणता येणार नाही. आणि नुसतं शिक्षण देणे महत्वाचे नाहीत तर ते शिक्षण घेतल्यावर पुढे कोण-कोणत्या संधी उपलब्ध आहेत ? याचीही माहिती विद्यार्थ्यांना देणे आवश्यक असते. शिक्षणाचा प्रसार व्हायला हवा व त्यासाठी सरकारने व आपल्या सुशिक्षित समाजाने प्रयत्न करायला हवे हे आता वेगळे सांगायला नको. शिक्षण कसा आहे ? आजच्या शिक्षणाची गुणवत्ता काय आहे ? यावर काही दिवसांच्या अंतरावर वृत्तपत्र, दृक्श्राव्य माध्यमे यांमधून चर्चा होतंच असते. पण मला यापेक्षा थोडा वेगळं मुद्दा मांडायचा आहेअ व तो ही माझ्या अनुभवावर आधारित.... माझ्या गावाच्या आजूबाजूच्या वीस-पंचवीस गावांनी मिळून आमच्या शाळेची स्थापना केली. अर्थात माझ्या शाळेला आता सरकारी अनुदान मिळतं पण त्या अनुदानासाठीही हजार खेपा घालाव्या लागतात. अर्थात अनुदानासाठी म्हणा किंवा इतर कोणत्याही सरकारी कामासाठी सरकारी कार्यालयाचे उंबरठे झिजवावे लागतात यात काही नाविन्य नाही. पण मी ज्या शाळेत शिकलो तिथले असे अनेक अनुभव मला महत्वाचे यासाठी वाटतात कि शाळेत शिकणारे अनेक जण हुशार असून सुद्धा त्यांना दहावीनंतर काय करावं हेच काळात नाही. अर्थात ती त्यांची चुकी नसते कारण त्यांना मार्गदर्शन करणारा कुणीच भेटत नाही. माझ्या गावात व आजूबाजूच्या काही गावातही अशीच प्रथा रूढ झाली आहे कि दहावीनंतर कुठीतरी “ऑफिस”मध्ये कामाला लागायचं. महाविद्यालयीन शिक्षण फक्त शाळेमध्ये पहिल्या पाच मध्ये येणाऱ्या मुला-मुलींनीच घ्यायचं. अर्थात आता थोडा यात बदल झाला आहे. मात्र ८० ते ९० टक्के मुलं हे उच्च शिक्षण घेताच नाहीत. आत आयला अनेक करणे आहे. त्यामध्ये पुढे काय करायचं याचं मार्गदर्शन करणारा कोणी नसतो, आर्थिक परिस्थितीमुळे मुंबईला येऊन ४ ते ५ हजार रुपयाचा पगार घेणे हेच समोर असतं असे अनेक करणे आहेत. आणि जे शिकतात ते हि कॉमर्स कारण कॉमर्समधून कुठे ना कुठे नोकरी लागतेच असा विश्वास प्रत्येकाला असतो. करिअरच्या वेगळ्या वाटा धुंडलायचा कुणी प्रयत्नहि करत नाही कारण त्यांना त्याचं मार्गदर्शन करणार कोणीच नसतो. वृत्तपत्रातून मार्गदर्शन घ्यावं तर वृत्तपत्र हि दररोज गावत पोहचत नाही. म्हणून आमच्या इकडचे अनेक मुले हे ये रे माझ्या मागल्या असे करत गावातले इतर मुले जसे कामाला लागले तसेच आपणही लागू अशीच त्यांची मानसिकता असते. माझ्या गावात व आजूबाजूच्या गावात अगदी हाताच्या बोटावर मोजता येईल इतकेच मुले व मुली आहेत जे तथाकथित शिक्षणाच्या बाहेर जावून शिकले. एका हाताच्या बोटावर मोजता येतील इतकेच डॉक्टर, वकील, इंजिनियर आहेत. दहावीनंतर मुलीच्या शिक्षणाची तर बोंबच. कारण एकतर मुली हुशार नसतात असा समाज. पण हा कोणी विचार करत नाही कि ती घराचं सर्व काम सांभाळून अभ्यास करायची म्हणून तिला अभ्यासाकडे दुर्लक्ष करावं लागलं आणि म्हणून तिला कमी गुण मिळाले. आणि जरी कोण एका मुलीला जास्त गुण मिळाले आणि चांगल्या टक्केवारीने पास झाली तरी तिला जेमतेम बारावी पर्यंत शिकवलं जातं कारण मग जास्त शिकली तर लग्नाला मुलगा कोण मिळणार? अशी मानसिकता... सुदैवाने मला मुंबईत मार्गदर्शन करणारी अनेक जण भेटले म्हणून मी चाकोरीबाहेर जावून शिकलो पण ज्यांना असे मार्गदर्शक मिळताच नाहीत. त्याचं काय?... एखादी शाळा बांधून दिली म्हणजे आपण शिक्षणाचा प्रसार केला असे होत नाही. माझं असे वैयक्तिक मत आहे कि प्रत्येक शाळेमध्ये एक उच्च शिक्षणमार्ग व व्यावसायीक मार्गदर्शन करणारे कक्ष असावेत. तरच शैक्षणिक प्रसारासाठी धडपड चालू आहे ती फळास येईल.....

- नामदेव अंजना काटकर
  namdev.katkar@gmail.com